Sinh học 12 · Chương 7Sinh thái học quần xã

Ý chính cần nhớ

• Quan hệ giữa các loài trong quần xã: hỗ trợ (cộng sinh, hợp tác, hội sinh) và đối kháng (cạnh tranh, kí sinh, sinh vật ăn sinh vật, ức chế cảm nhiễm).
• Hệ sinh thái gồm thành phần vô sinh và quần xã sinh vật. Sinh vật được chia thành sinh vật sản xuất, sinh vật tiêu thụ và sinh vật phân giải.
• Trong chuỗi thức ăn, sinh vật sản xuất là bậc dinh dưỡng cấp 1, sinh vật tiêu thụ bậc 1 là bậc dinh dưỡng cấp 2, cứ thế lên. Một loài ăn nhiều loại mồi có thể đứng ở nhiều bậc trong lưới thức ăn.
• Hiệu suất sinh thái = năng lượng tích luỹ ở bậc trên / năng lượng tích luỹ ở bậc ngay dưới × 100%. Thường chỉ khoảng 10%, phần còn lại mất qua hô hấp, chất thải và phần không được sử dụng.
• Tháp năng lượng luôn đáy rộng, đỉnh hẹp. Tháp số lượng và tháp sinh khối có thể bị ngược.
• Diễn thế nguyên sinh bắt đầu từ môi trường chưa có sinh vật; diễn thế thứ sinh bắt đầu từ nơi quần xã cũ đã bị phá huỷ (rừng sau cháy, ruộng bỏ hoang).
• Vật chất đi theo chu trình (carbon, nitrogen, nước), năng lượng đi theo một chiều rồi thoát ra dưới dạng nhiệt. Vi khuẩn cố định nitrogen chuyển N₂ thành NH₄⁺ mà cây dùng được.

Tự kiểm tra

Làm ra giấy trước, rồi mới bấm xem đáp án.

1. Câu 1.Bậc dinh dưỡng cấp 1 tích luỹ 500 000 kcal, bậc dinh dưỡng cấp 2 tích luỹ 50 000 kcal. Hiệu suất sinh thái giữa hai bậc là bao nhiêu?

   Xem đáp án ▾

   ✓ 10%. 50 000 / 500 000 × 100% = 10%.

2. Câu 2.Trong chuỗi thức ăn lúa → chuột → rắn → diều hâu, rắn là sinh vật tiêu thụ bậc mấy?

   Xem đáp án ▾

   ✓ Bậc 2. Chuột là tiêu thụ bậc 1, rắn ăn chuột là tiêu thụ bậc 2 (bậc dinh dưỡng cấp 3).

3. Câu 3.Diễn thế bắt đầu trên một khu rừng vừa bị cháy là diễn thế gì?

   Xem đáp án ▾

   ✓ Diễn thế thứ sinh. Nơi ấy đã từng có quần xã, đất và hạt giống còn lại, nên không phải diễn thế nguyên sinh.