Ngữ văn 12 · Bài 4Yếu tố kì ảo trong truyện kể

Ý chính cần nhớ

• Yếu tố kì ảo là những gì không thể có theo quy luật tự nhiên: người hoá thân, hồn hiện về, vật biết nói, thần linh can thiệp vào đời người. Nhận diện chúng mới là bước đầu; điều cần viết là chúng làm được gì cho câu chuyện.
• Trong truyện truyền kì trung đại (như Hải khẩu linh từ của Đoàn Thị Điểm), cái kì ảo đan với chuyện có thật về người, về đất, về đền miếu, thường để ngợi ca phẩm chất nhân vật hoặc gửi một bài học đạo lí.
• Trong truyện hiện đại (như Muối của rừng), cái kì ảo xen vào đời thường một cách lặng lẽ, để lộ ra đời sống bên trong hoặc làm nhân vật thức tỉnh. Người đọc được để ngỏ việc tin hay không tin.
• Nhiều truyện vay mượn một mô típ có sẵn (người hoá đá, người trở về từ cõi khác, con vật báo ân) rồi cải biến: đổi nhân vật, đổi kết thúc, đổi ý nghĩa. Bài nghị luận về vay mượn, cải biến, sáng tạo phải chỉ ra đủ ba thứ: mượn cái gì, sửa ra sao, cái mới có ý nghĩa gì.
• Điển cố là một câu chuyện hay câu chữ trong sách xưa được gợi lại bằng vài chữ. Nhờ điển cố, câu văn ngắn mà nhiều tầng nghĩa. Muốn hiểu, phải biết tích gốc rồi xem tác giả dùng nó để nói điều gì trong văn cảnh mới.

Tự kiểm tra

Làm ra giấy trước, rồi mới bấm xem đáp án.

1. Câu 1.Kể tên hai dạng yếu tố kì ảo thường gặp trong truyện truyền kì.

   Xem đáp án ▾

   ✓ Nhân vật hoá thân hoặc hiện hồn; thần linh báo mộng hoặc can thiệp vào đời người. Có thể nêu thêm: vật có phép lạ, cõi thuỷ cung, cõi âm. Nêu đúng hai dạng là đủ.

2. Câu 2.Yếu tố kì ảo trong truyện hiện đại thường khác truyện truyền kì ở điểm nào?

   Xem đáp án ▾

   ✓ Nó xen vào đời thường, không dựa vào niềm tin thần linh và để ngỏ việc tin hay không. Truyện truyền kì thường tin thật vào thần linh, ma quỷ. Truyện hiện đại dùng cái kì ảo như một cách nhìn sâu hơn vào đời sống và tâm lí nhân vật.

3. Câu 3.Khi viết về việc cải biến một mô típ, em cần trả lời ba câu hỏi nào?

   Xem đáp án ▾

   ✓ Mượn gì, sửa ra sao, cái mới có ý nghĩa gì. Thiếu câu thứ ba thì bài chỉ dừng ở so sánh bề mặt, chưa đánh giá được sự sáng tạo.