Ngữ văn 12 · Bài 3Lập luận trong văn bản nghị luận

Ý chính cần nhớ

• Văn bản nghị luận có luận đề (vấn đề cả bài bàn), các luận điểm (những ý lớn triển khai luận đề), lí lẽ và bằng chứng. Đọc hiểu một văn bản nghị luận, việc đầu tiên là vẽ lại được sơ đồ ấy.
• Lập luận là cách sắp xếp lí lẽ, bằng chứng để đi tới kết luận. Các cách hay gặp: diễn dịch (nêu ý chung rồi chứng minh), quy nạp (từ các trường hợp cụ thể rút ra ý chung), so sánh, đối chiếu, bác bỏ ý kiến ngược lại.
• Bằng chứng phải xác thực và đúng chỗ: số liệu có nguồn, sự việc có thật, ví dụ khớp với lí lẽ mà nó đỡ. Một ví dụ lạc đề làm lí lẽ yếu đi chứ không mạnh lên.
• Người viết nghị luận luôn có mục đích và quan điểm. Hãy hỏi: tác giả muốn người đọc tin điều gì, làm gì; tác giả đứng ở phía nào; thái độ ấy lộ ra qua những từ ngữ nào.
• Lỗi logic hay gặp: kết luận không suy ra được từ tiền đề, đánh tráo khái niệm, vơ đũa cả nắm từ một trường hợp. Câu mơ hồ là câu hiểu được theo hai nghĩa, thường do trật tự từ hoặc thiếu thành phần; sửa bằng cách thêm từ, đổi trật tự hoặc tách câu.
• Bài nghị luận về hoài bão, ước mơ của tuổi trẻ cần giải thích khái niệm, nêu quan điểm của mình, đưa lí lẽ kèm bằng chứng gần với đời sống người trẻ, xét cả ý kiến trái chiều rồi nói điều em sẽ làm.

Tự kiểm tra

Làm ra giấy trước, rồi mới bấm xem đáp án.

1. Câu 1.Phân biệt luận đề và luận điểm.

   Xem đáp án ▾

   ✓ Luận đề là vấn đề chính của cả văn bản; luận điểm là các ý lớn triển khai luận đề. Một văn bản thường có một luận đề và nhiều luận điểm. Mỗi luận điểm lại được làm rõ bằng lí lẽ và bằng chứng.

2. Câu 2.Câu “Mẹ của bạn Lan mà tôi gặp hôm qua là giáo viên.” mơ hồ ở chỗ nào? Sửa lại cho rõ.

   Xem đáp án ▾

   ✓ Không rõ người tôi gặp hôm qua là mẹ hay là Lan. Có thể sửa: “Hôm qua tôi gặp mẹ của bạn Lan; bác ấy là giáo viên.” hoặc “Hôm qua tôi gặp bạn Lan; mẹ bạn ấy là giáo viên.”

3. Câu 3.Câu “Minh thi trượt một lần, vậy Minh không có năng lực học.” mắc lỗi logic gì?

   Xem đáp án ▾

   ✓ Vơ đũa cả nắm, kết luận vội từ một trường hợp. Một lần thi trượt có thể do nhiều nguyên nhân. Từ một sự việc không suy ra được năng lực chung của một người.