Ngữ văn 12 · Bài 2Những thế giới thơ

Ý chính cần nhớ

• Mỗi nhà thơ có một thế giới riêng: những hình ảnh hay trở lại, một giọng điệu, một cách nhìn con người và thời gian. Đọc một bài thơ là tìm ra các nét ấy, rồi hỏi chúng nói gì về cái tôi trữ tình.
• Thơ trung đại viết bằng chữ Hán, như Cảm hoài của Đặng Dung, theo luật chặt (thất ngôn bát cú: 8 câu, mỗi câu 7 chữ, có niêm, luật, đối) và dùng nhiều điển cố. Đọc bản phiên âm và bản dịch nghĩa trước bản dịch thơ, vì bản dịch thơ có thể bớt hoặc thêm ý.
• Thơ lãng mạn đặt cảm xúc cá nhân lên trước, hay dùng hình ảnh phóng đại, tương phản. Ở Tây Tiến, núi rừng hiểm trở và người lính gian khổ được nhìn bằng con mắt hào hoa, nên cái bi đi liền với cái tráng.
• Thơ chịu ảnh hưởng tượng trưng, siêu thực như Đàn ghi ta của Lor-ca không kể theo trình tự. Nghĩa dựng lên từ chuỗi hình ảnh gợi liên tưởng và những câu thơ ngắt quãng. Đừng cố dịch mỗi hình ảnh sang một nghĩa duy nhất; hãy theo mạch cảm xúc chung của bài.
• Phân tích một biện pháp tu từ trong thơ đi đủ ba bước: gọi tên biện pháp, chỉ ra từ ngữ cụ thể, nói tác dụng với hình ảnh và với cảm xúc của bài. Câu nhận xét dùng được cho mọi bài thơ như “làm câu thơ hay hơn” thì không được điểm.
• Bài so sánh hai tác phẩm thơ chọn một điểm tựa chung (cùng đề tài, cùng hình tượng hoặc cùng thể thơ), so trên các mặt cảm xúc, hình ảnh, ngôn ngữ, nhịp điệu, rồi lí giải khác biệt từ hoàn cảnh sáng tác và phong cách mỗi tác giả.

Tự kiểm tra

Làm ra giấy trước, rồi mới bấm xem đáp án.

1. Câu 1.Thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật có mấy câu, mỗi câu mấy chữ?

   Xem đáp án ▾

   ✓ 8 câu, mỗi câu 7 chữ. “Thất ngôn” là bảy chữ, “bát cú” là tám câu. Hai cặp câu giữa (câu 3–4 và câu 5–6) thường đối nhau.

2. Câu 2.Vì sao khi đọc thơ chữ Hán nên đặt bản dịch nghĩa cạnh bản dịch thơ?

   Xem đáp án ▾

   ✓ Vì bản dịch thơ phải theo vần, nhịp nên có thể bớt hoặc thêm ý so với nguyên tác. Bản dịch nghĩa sát chữ hơn. Đối chiếu hai bản giúp em thấy chỗ nào là ý của tác giả, chỗ nào là của người dịch.

3. Câu 3.Nêu ba bước khi phân tích tác dụng của một biện pháp tu từ trong câu thơ.

   Xem đáp án ▾

   ✓ Gọi tên biện pháp, chỉ ra từ ngữ cụ thể, nói tác dụng với hình ảnh và cảm xúc. Thiếu bước thứ hai là nói suông. Thiếu bước thứ ba là mới nhận diện, chưa phân tích.