Ngữ văn 12 · Bài 1Khả năng lớn lao của tiểu thuyết

Ý chính cần nhớ

• Tiểu thuyết là tác phẩm tự sự cỡ lớn: nhiều nhân vật, nhiều tuyến sự kiện đan vào nhau, thời gian và không gian trải rộng. Nhờ dung lượng ấy nó theo được một đời người, một gia đình hay cả một lớp người qua nhiều biến động, điều mà truyện ngắn chỉ chạm tới ở một lát cắt.
• Đọc một đoạn trích tiểu thuyết, trước hết đặt nó vào toàn bộ tác phẩm: đoạn này nằm ở đâu trong cốt truyện, nhân vật đang ở bước ngoặt nào. Tách đoạn trích khỏi chỗ đứng của nó thì dễ hiểu sai nhân vật.
• Nhân vật tiểu thuyết được soi từ nhiều phía: lời người kể, lời các nhân vật khác, hành động, ý nghĩ bên trong. Khi phân tích, gom các nguồn ấy lại rồi xem chúng khớp hay vênh nhau. Chỗ vênh thường là chỗ nhà văn muốn em dừng lại.
• Người kể chuyện và điểm nhìn quyết định em biết gì và biết đến đâu. Người kể ngôi thứ ba có thể biết hết, cũng có thể chỉ nhìn qua mắt một nhân vật; người kể xưng tôi thì chỉ biết những gì nhân vật ấy thấy và nghĩ.
• Tiểu thuyết trào phúng như Số đỏ gây cười bằng độ vênh giữa danh và thực: kẻ vô học được tôn làm bậc thầy, việc nhảm được gọi là sự nghiệp. Nói mỉa là nói ngược điều mình nghĩ để chê, giễu. Nghịch ngữ là ghép hai từ trái nghĩa vào một cụm (như “thành công thảm hại”) để lộ ra một điều nghịch lí.
• Bài nghị luận so sánh hai tác phẩm truyện cần một tiêu chí so sánh rõ (nhân vật, cách kể, chủ đề…). Đặt hai tác phẩm cạnh nhau theo từng tiêu chí, chỉ ra điểm giống, điểm khác, lí giải vì sao khác (hoàn cảnh sáng tác, quan niệm của nhà văn) rồi mới đánh giá.

Tự kiểm tra

Làm ra giấy trước, rồi mới bấm xem đáp án.

1. Câu 1.Vì sao tiểu thuyết theo được số phận nhân vật qua nhiều biến cố hơn truyện ngắn?

   Xem đáp án ▾

   ✓ Vì tiểu thuyết có dung lượng lớn, nhiều tuyến sự kiện và thời gian trải dài. Truyện ngắn thường chọn một tình huống, một lát cắt. Tiểu thuyết đủ chỗ để nhân vật đổi thay qua nhiều chặng đời.

2. Câu 2.Cụm từ “một sự im lặng ồn ào” dùng biện pháp tu từ nào? Tác dụng của nó là gì?

   Xem đáp án ▾

   ✓ Nghịch ngữ. Hai từ trái nghĩa “im lặng” và “ồn ào” ghép vào một cụm: không ai nói gì mà không khí căng như đang có người nói. Cách ghép ấy gây chú ý và gọi tên được một trạng thái khó tả.

3. Câu 3.Khi so sánh hai tác phẩm truyện, sau khi chỉ ra điểm khác nhau thì bước tiếp theo là gì?

   Xem đáp án ▾

   ✓ Lí giải vì sao có sự khác nhau rồi đánh giá. Nguyên nhân thường nằm ở hoàn cảnh sáng tác, thời đại và quan niệm nghệ thuật của mỗi nhà văn. Không lí giải thì bài chỉ là một bản liệt kê.