Sinh học 12 · Chương 2Di truyền nhiễm sắc thể

Ý chính cần nhớ

• Đơn vị cấu trúc của nhiễm sắc thể ở sinh vật nhân thực là nucleosome: một đoạn DNA khoảng 146 cặp nucleotide quấn quanh khối 8 phân tử histone. Chuỗi nucleosome tiếp tục xoắn nhiều bậc, ở kì giữa nhiễm sắc thể co ngắn nhất.
• Quy luật phân li: mỗi tính trạng do một cặp allele quy định, hai allele phân li đồng đều về các giao tử. Quy luật phân li độc lập: các cặp allele nằm trên các cặp nhiễm sắc thể khác nhau thì phân li độc lập khi tạo giao tử.
• Cơ thể dị hợp n cặp gene phân li độc lập tạo 2ⁿ loại giao tử. Muốn biết tỉ lệ một kiểu gene hay kiểu hình ở đời con, tách từng cặp gene, tính riêng rồi nhân lại.
• Mở rộng Mendel: trội không hoàn toàn cho F₂ tỉ lệ 1 : 2 : 1; tương tác giữa các gene không allele cho các tỉ lệ biến đổi từ 9 : 3 : 3 : 1 như 9 : 7, 9 : 6 : 1, 12 : 3 : 1, 15 : 1; một gene có thể tác động lên nhiều tính trạng (gene đa hiệu).
• Gene trên X không có allele trên Y di truyền chéo: bố truyền X cho con gái, mẹ truyền X cho cả con trai lẫn con gái. Con trai chỉ có một X nên allele lặn trên X biểu hiện ngay.
• Liên kết gene: các gene cùng một nhiễm sắc thể di truyền cùng nhau. Hoán vị gene xảy ra do trao đổi chéo ở kì đầu giảm phân I. Tần số hoán vị f bằng tổng tỉ lệ các giao tử hoán vị, không vượt quá 50%. Cơ thể AB/ab cho giao tử Ab = aB = f/2 và AB = ab = (1 − f)/2.
• Đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể: mất đoạn, lặp đoạn, đảo đoạn, chuyển đoạn. Đột biến số lượng: lệch bội (2n + 1, 2n − 1…) và đa bội (3n, 4n…).
• Ở người, hội chứng Down có ba nhiễm sắc thể số 21; hội chứng Turner là XO (45 nhiễm sắc thể); hội chứng Klinefelter là XXY.

Tự kiểm tra

Làm ra giấy trước, rồi mới bấm xem đáp án.

1. Câu 1.Phép lai Aa × aa cho đời con có tỉ lệ kiểu gene thế nào?

   Xem đáp án ▾

   ✓ 1 Aa : 1 aa. Aa cho hai loại giao tử A và a với tỉ lệ ngang nhau, aa chỉ cho giao tử a.

2. Câu 2.Một loài có 2n = 14. Tế bào sinh dưỡng của thể tam bội có bao nhiêu nhiễm sắc thể?

   Xem đáp án ▾

   ✓ 21. n = 7, thể tam bội 3n = 21.

3. Câu 3.Cơ thể có kiểu gene AB/ab, tần số hoán vị gene 30%. Giao tử AB chiếm bao nhiêu phần trăm?

   Xem đáp án ▾

   ✓ 35%. AB là giao tử liên kết: (100% − 30%)/2 = 35%.