Hoá học 12 · Chương 8Sơ lược về dãy kim loại chuyển tiếp thứ nhất và phức chất

Ý chính cần nhớ

• Dãy kim loại chuyển tiếp thứ nhất gồm các nguyên tố từ Sc (Z = 21) đến Cu (Z = 29), thuộc chu kì 4, electron cuối cùng điền vào phân lớp 3d. Fe là [Ar]3d⁶4s²; hai trường hợp đặc biệt là Cr [Ar]3d⁵4s¹ và Cu [Ar]3d¹⁰4s¹.
• Khi tạo ion, nguyên tử mất electron 4s trước rồi mới tới 3d: Fe²⁺ là [Ar]3d⁶, Fe³⁺ là [Ar]3d⁵.
• Kim loại chuyển tiếp có nhiều số oxi hoá (Fe: +2, +3; Cr: +3, +6; Mn: từ +2 đến +7) và nhiều hợp chất có màu: MnO₄⁻ màu tím, Cr₂O₇²⁻ màu da cam, Cu²⁺ trong nước màu xanh.
• Chuẩn độ Fe²⁺ bằng KMnO₄ trong H₂SO₄ loãng: MnO₄⁻ + 5Fe²⁺ + 8H⁺ → Mn²⁺ + 5Fe³⁺ + 4H₂O. Tỉ lệ mol MnO₄⁻ : Fe²⁺ là 1 : 5; điểm tương đương là lúc dung dịch bắt đầu có màu hồng nhạt bền.
• Phức chất gồm nguyên tử trung tâm (thường là ion kim loại chuyển tiếp) liên kết với các phối tử. Phối tử là phân tử hoặc ion có cặp electron chưa liên kết (NH₃, H₂O, Cl⁻, CN⁻…), cho cặp electron ấy vào orbital trống của nguyên tử trung tâm. Số phối trí là số liên kết giữa nguyên tử trung tâm và các phối tử, thường gặp 4 hoặc 6.
• Phức số phối trí 6 có dạng bát diện; phức số phối trí 4 có dạng tứ diện hoặc vuông phẳng. Phản ứng thế phối tử làm đổi màu dung dịch, ví dụ thêm NH₃ vào dung dịch Cu²⁺ tạo phức màu xanh lam đậm.

Tự kiểm tra

Làm ra giấy trước, rồi mới bấm xem đáp án.

1. Câu 1.Trong ion phức [PtCl₄]²⁻, nguyên tử trung tâm Pt có số oxi hoá bằng bao nhiêu?

   Xem đáp án ▾

   ✓ +2. Bốn phối tử Cl⁻ mang tổng điện tích −4, cả ion mang −2, nên Pt là +2.

2. Câu 2.Ion phức [Cu(NH₃)₄]²⁺ có số phối trí bằng bao nhiêu?

   Xem đáp án ▾

   ✓ 4. Bốn phân tử NH₃, mỗi phân tử tạo một liên kết với Cu²⁺.

3. Câu 3.Cần bao nhiêu mol KMnO₄ để oxi hoá hết 0,005 mol Fe²⁺ trong môi trường H₂SO₄ loãng?

   Xem đáp án ▾

   ✓ 0,001. Tỉ lệ MnO₄⁻ : Fe²⁺ = 1 : 5, nên cần 0,005 : 5 = 0,001 mol.