Hoá học 12 · Chương 1Ester – Lipid

Ý chính cần nhớ

• Ester đơn chức có dạng RCOOR′. Ester no, đơn chức, mạch hở có công thức CₙH₂ₙO₂ (n ≥ 2).
• Gọi tên: tên gốc R′ (phần của alcohol) rồi tên gốc acid đuôi "ate". CH₃COOC₂H₅ là ethyl acetate, HCOOCH₃ là methyl formate.
• Thuỷ phân ester trong môi trường acid là phản ứng thuận nghịch. Trong môi trường kiềm (phản ứng xà phòng hoá) phản ứng xảy ra một chiều, tạo muối của acid carboxylic và alcohol.
• Chất béo là triester của glycerol với acid béo. Ba acid béo hay gặp: palmitic C₁₅H₃₁COOH, stearic C₁₇H₃₅COOH (hai acid no) và oleic C₁₇H₃₃COOH (có một liên kết đôi C=C).
• Xà phòng hoá chất béo: (RCOO)₃C₃H₅ + 3NaOH → 3RCOONa + C₃H₅(OH)₃. Tỉ lệ mol chất béo : NaOH : glycerol là 1 : 3 : 1.
• Xà phòng là muối sodium hoặc potassium của acid béo. Phân tử xà phòng và chất giặt rửa đều có đầu ưa nước và đuôi hydrocarbon kị nước; đuôi bám vào vết dầu mỡ, đầu kéo vết bẩn vào nước. Xà phòng tạo kết tủa với Ca²⁺, Mg²⁺ nên giặt bằng nước cứng kém sạch; chất giặt rửa tổng hợp thì không.

Tự kiểm tra

Làm ra giấy trước, rồi mới bấm xem đáp án.

1. Câu 1.Công thức phân tử C₃H₆O₂ có bao nhiêu ester đồng phân cấu tạo?

   Xem đáp án ▾

   ✓ 2. HCOOC₂H₅ (ethyl formate) và CH₃COOCH₃ (methyl acetate).

2. Câu 2.Phân tử khối của ethyl acetate CH₃COOC₂H₅ là bao nhiêu? (H = 1, C = 12, O = 16)

   Xem đáp án ▾

   ✓ 88. C₄H₈O₂: 4·12 + 8·1 + 2·16 = 88.

3. Câu 3.Xà phòng hoá hoàn toàn 0,1 mol tristearin cần bao nhiêu mol NaOH?

   Xem đáp án ▾

   ✓ 0,3. Mỗi phân tử chất béo có ba nhóm ester, nên cần 3 · 0,1 = 0,3 mol NaOH.